Τίτλος: Πλαφόν στα Ενοίκια: Μια Λάθος Συνταγή για τη Στέγη
Του Μάνου Κρανίδη*
*Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, MSc, CEO «KRAMA PROPERTY»,Γραμματέας Ενημέρωσης μέλος ΔΣ ΠΟΜΙΔΑ, Πρόεδρος ΕΝΙΒΟΠΑ, Δημοτικός Σύμβουλος Χαλανδρίου,www.kramaproperty.com
Το πλαφόν στα ενοίκια επιστρέφει κάθε φορά που η στεγαστική κρίση πιέζει. Είναι μια πολιτικά ελκυστική λύση: απλή, άμεση, “δίκαιη” στα μάτια του πολίτη. Όμως η σύνθετη πραγματικότητα της αγοράς κατοικίας δεν λειτουργεί με συνθήματα. Και όταν επιχειρείς να λύσεις ένα πρόβλημα προσφοράς, στην ελεύθερη οικονομία, με διοικητικό έλεγχο τιμών, συνήθως δημιουργείς περισσότερα προβλήματα από όσα λύνεις. Κάτι που ισχύει σε παγκόσμιο επίπεδο. Ιδίως στην Ελλάδα, όπου η ιδιοκτησία είναι κατακερματισμένη: εκατομμύρια μικροϊδιοκτήτες με λίγα ακίνητα, συχνά χαμηλότερων εισοδημάτων, για τους οποίους το ενοίκιο αποτελεί βασική πηγή αποταμίευσης και ασφάλειας.
Το πρώτο και πιο άμεσο αποτέλεσμα είναι η συρρίκνωση της προσφοράς. Ο ιδιοκτήτης που βλέπει το εισόδημά του να περιορίζεται τεχνητά, αντιδρά. Το αποτέλεσμα; Λιγότερα διαθέσιμα σπίτια για μακροχρόνια ενοικίαση. Και όταν η προσφορά μειώνεται, η πίεση στις τιμές μεταφέρεται αλλού — συνήθως στους νέους ενοικιαστές, που βρίσκονται αντιμέτωποι με μια αγορά πιο σκληρή και πιο κλειστή.
Δεύτερον, το πλαφόν πλήττει την ποιότητα του κτιριακού αποθέματος. Όταν το έσοδο “κλειδώνει”, το κίνητρο για επενδύσεις εξαφανίζεται. Ανακαινίσεις αναβάλλονται, συντηρήσεις περιορίζονται, ενεργειακές βελτιώσεις παγώνουν. Το κτίριο αρχίζει να φθείρεται σιωπηλά. Και σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, με ήδη γερασμένο απόθεμα κατοικιών, αυτό δεν είναι δευτερεύον ζήτημα — είναι βόμβα στα θεμέλια της ασφάλειας, της αναβάθμισης και της ενεργειακής απόδοσης των εκατ.κτιρίων.
Τρίτον, εμφανίζονται στρεβλώσεις. Μαύρες πληρωμές, “αέρας”, επιλογή ενοικιαστών με μη οικονομικά κριτήρια. Το σύστημα γίνεται λιγότερο διαφανές και πιο άδικο. Αυτοί που υποτίθεται ότι προστατεύονται, τελικά εγκλωβίζονται σε μια αγορά με λιγότερες επιλογές και χαμηλότερη ποιότητα. Επιπλέον, οι παλιές μισθώσεις που θα παραμείνουν “κλειδωμένες” δημιουργούν ανισορροπίες και οδηγούν αναπόφευκτα σε μεγαλύτερες αυξήσεις στα νέα συμβόλαια, μεταφέροντας το βάρος στους νεότερους.
Υπάρχει και ένα θεμελιώδες ζήτημα αρχής. Η στέγη είναι κεντρικό ανθρώπινο δικαίωμα — και ακριβώς γι’ αυτό απαιτεί σοβαρές, ουσιαστικές και λειτουργικές λύσεις. Όχι οριζόντιες περιοριστικές παρεμβάσεις που υπονομεύουν την ίδια τη βάση της αγοράς. Το να επιβάλλεις πλαφόν σε μία από τις βασικότερες μορφές λαϊκής αποταμίευσης δεν προστατεύει τη στέγη· την αποσταθεροποιεί. Και πρακτικά, είναι αδύνατο να οριστεί ένα δίκαιο πλαφόν για όλες τις περιοχές της χώρας, με τόσο διαφορετικές συνθήκες και αξίες.
Το βασικό λάθος είναι ότι αντιμετωπίζουμε το σύμπτωμα και όχι την αιτία. Η στεγαστική κρίση είναι κρίση προσφοράς. Δεν υπάρχουν αρκετές ποιοτικές κατοικίες εκεί που υπάρχει ζήτηση. Το πλαφόν δεν δημιουργεί ούτε ένα νέο τετραγωνικό μέτρο. Δεν βελτιώνει ούτε ένα κτίριο. Απλώς αναδιανέμει ένα ήδη ανεπαρκές απόθεμα. Και τελικά, είναι πολύ πιθανό να καταπέσει και στα δικαστήρια ως δυσανάλογος περιορισμός της ιδιοκτησίας.
Αν θέλουμε πραγματική λύση, πρέπει να κινηθούμε αλλού: επιτάχυνση αδειοδοτήσεων, κίνητρα για ανακαινίσεις, σοβαρή ενεργειακή αναβάθμιση. Κυρίως όμως, αύξηση της προσφοράς με συγκεκριμένες παρεμβάσεις: αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων που σήμερα παραμένουν ανενεργά, δημιουργία ισχυρού αποθέματος κοινωνικής κατοικίας με επαγγελματική διαχείριση και ενεργοποίηση των χιλιάδων κενών κατοικιών με στοχευμένα κίνητρα και ασφάλεια για τους ιδιοκτήτες. Το πλαφόν στα ενοίκια δεν είναι μεταρρύθμιση. Είναι καθυστέρηση. Και όσο καθυστερούμε να αντιμετωπίσουμε τη ρίζα του προβλήματος, τόσο πιο βαθιά θα γίνεται η κρίση. Η στέγη απαιτεί ριζικές λύσεις και δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην προσφορά ακινήτων.