Αποκέντρωση και στέγη: Η λύση δεν βρίσκεται μόνο στην Αθήνα
Η συζήτηση για το στεγαστικό επικεντρώνεται δικαιολογημένα στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Εκεί συγκεντρώνονται μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, της οικονομικής δραστηριότητας, των θέσεων εργασίας και της ζήτησης για κατοικία. Όμως το στεγαστικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο προσπαθώντας να χωρέσουμε ακόμη περισσότερους ανθρώπους στα δύο μεγαλύτερα αστικά κέντρα.
Η στεγαστική πολιτική πρέπει να συνδεθεί και με μια σύγχρονη πολιτική αποκέντρωσης και περιφερειακής ανάπτυξης.
Οι τιμές των κατοικιών συνεχίζουν να αυξάνονται σε ολόκληρη τη χώρα. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, το β΄ τρίμηνο του 2026 οι τιμές των διαμερισμάτων αυξήθηκαν κατά 5,5% σε ετήσια βάση. Στην Αθήνα η αύξηση ήταν 5%, στη Θεσσαλονίκη 4,7%, στις άλλες μεγάλες πόλεις 5,4% και στις λοιπές περιοχές της χώρας ακόμη μεγαλύτερη, 7,1%.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στην πρωτεύουσα. Η ζήτηση και οι αυξήσεις των τιμών διαχέονται σταδιακά και σε άλλες περιοχές.
Αυτό όμως δεν αναιρεί το γεγονός ότι πολλές πόλεις της περιφέρειας διαθέτουν ακόμη σημαντικά πλεονεκτήματα: μικρότερες αποστάσεις, συχνά χαμηλότερο συνολικό κόστος ζωής, διαθέσιμο κτιριακό απόθεμα, βελτιωμένες υποδομές και δυνατότητα καλύτερης ποιότητας ζωής. Παράλληλα, υπάρχουν μικρότερες πόλεις και οικισμοί με κατοικίες που παραμένουν κλειστές ή αναξιοποίητες.
Το ερώτημα λοιπόν είναι γιατί ένας νέος εργαζόμενος, μία οικογένεια ή ένας επαγγελματίας πρέπει υποχρεωτικά να αναζητά το μέλλον του στην Αθήνα.
Η απάντηση δεν είναι μόνο στεγαστική. Οι άνθρωποι πηγαίνουν εκεί όπου υπάρχουν εργασία, εισοδήματα, σχολεία, υγεία, μεταφορές, ψηφιακές υποδομές και ποιότητα ζωής.
Δεν αρκεί συνεπώς να πούμε σε ένα νέο ζευγάρι «πηγαίνετε στην περιφέρεια επειδή τα σπίτια είναι φθηνότερα». Πρέπει να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε αυτή η επιλογή να είναι πραγματικά βιώσιμη. Χρειάζονται κίνητρα για επιχειρήσεις που δημιουργούν σταθερές θέσεις εργασίας εκτός των δύο μεγάλων αστικών κέντρων, πραγματική ενίσχυση της τηλεργασίας όπου είναι εφικτή, γρήγορες ψηφιακές υποδομές, καλύτερες μεταφορικές συνδέσεις, ισχυρές υπηρεσίες υγείας, αθλητισμού και εκπαίδευσης και ειδικά κίνητρα εγκατάστασης νέων οικογενειών. Άλλωστε η περιφέρεια έχει εγγενές πλεονέκτημα την πιο ήσυχη και ήρεμη ζωή μακριά από το κυκλοφοριακό και την πίεση της πρωτεύσουσας.
Παράλληλα, απαιτείται στεγαστικός σχεδιασμός ανά περιοχή. Άλλες ανάγκες έχει μία πανεπιστημιακή πόλη, άλλες ένας τουριστικός δήμος όπου η βραχυχρόνια μίσθωση πιέζει τη μακροχρόνια κατοικία και άλλες μία μικρότερη πόλη με μεγάλο αριθμό κλειστών ακινήτων.
Σε αρκετές περιπτώσεις δεν χρειάζεται καν να ξεκινήσουμε από νέες κατασκευές. Μπορούμε να δώσουμε κίνητρα για ανακαίνιση κλειστών κατοικιών, αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτιρίων, επανάχρηση δημοσίων ακινήτων και μετατροπή κατάλληλων κτιρίων άλλων χρήσεων σε κατοικίες.
Υπάρχει όμως και μία προειδοποίηση. Οι τιμές στην περιφέρεια ήδη αυξάνονται και σε ορισμένες περιοχές ταχύτερα από την Αθήνα. Δεν πρέπει να περιμένουμε να δημιουργηθεί παντού το ίδιο πρόβλημα και μετά να προσπαθούμε να το διορθώσουμε.
Η αποκέντρωση δεν αποτελεί από μόνη της λύση στο στεγαστικό. Μπορεί όμως να αποτελέσει σημαντικό μέρος μιας συνολικής λύσης. Γιατί το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι απλώς να βρούμε περισσότερα σπίτια. Είναι να δημιουργήσουμε περισσότερα μέρη στην Ελλάδα όπου ένας άνθρωπος μπορεί να βρει ταυτόχρονα προσιτή στέγη, εργασία και καλή ποιότητα ζωής. Και τότε η στεγαστική πολιτική παύει να είναι μόνο πολιτική ακινήτων. Γίνεται πολιτική για το πώς θέλουμε να αναπτυχθεί η χώρα τις επόμενες δεκαετίες.