Άρθρο Newsbeast.gr Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης: Η απόφαση για τους δήμους, οι πολεοδομικοί περιορισμοί και η επόμενη ημέρα

Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης: Η απόφαση για τους δήμους, οι πολεοδομικοί περιορισμοί και η επόμενη ημέρα

Του Μάνου Κρανίδη*

*Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, MSc, CEO, Τεχνική εταιρεία – Διαχείριση Ακινήτων «KRAMA PROPERTY», Γραμματέας Ενημέρωσης ΠΟΜΙΔΑ, Δημοτικός Σύμβουλος Χαλανδρίου

Η κυβερνητική παρέμβαση για τη Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης (ΜΣΔ), μετά τη σύσκεψη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με επτά δημάρχους των βορείων προαστίων, αποτελεί σημαντική και θετική εξέλιξη για τον πολεοδομικό σχεδιασμό.

Σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που διατυπώθηκαν, η μεταφορά συντελεστή θα πραγματοποιείται αποκλειστικά εντός των διοικητικών ορίων του ίδιου δήμου, ενώ καμία Ζώνη Υποδοχής Συντελεστή (ΖΥΣ) δεν θα προχωρά χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου. Οι δήμοι θα μπορούν να αποδεχθούν τον θεσμό, να ζητήσουν ουσιαστικές τροποποιήσεις των μελετών ή να επιλέξουν να μην τον εφαρμόσουν.

Πρόκειται για αναγνώριση του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των προβληματισμών για μεγάλες αυξήσεις δόμησης σε ήδη αναπτυγμένες περιοχές. Ωστόσο, παραμένει το βασικό επιστημονικό ερώτημα: πόση πρόσθετη δόμηση μπορούν να υποδεχθούν οι πόλεις χωρίς υποβάθμιση των συνθηκών διαβίωσης;

Ένας θεσμός με ιστορία σχεδόν πενήντα ετών

Η Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης θεσμοθετήθηκε στην Ελλάδα με τον Ν. 880/1979, ως μηχανισμός αποζημίωσης ιδιοκτητών που αδυνατούσαν να αξιοποιήσουν τα οικοδομικά δικαιώματα των ακινήτων τους. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι τα διατηρητέα κτίρια και τα ρυμοτομούμενα ακίνητα που δεσμεύονται για δρόμους, πλατείες και άλλους κοινόχρηστους χώρους.

Η βασική αρχή είναι ότι το δικαίωμα δόμησης που δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί σε ένα ακίνητο μεταφέρεται, υπό προϋποθέσεις, σε άλλο κατάλληλο ακίνητο. Η εφαρμογή, ωστόσο, αντιμετώπισε συνταγματικά και πολεοδομικά προβλήματα. Αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας ήδη από τη δεκαετία του 1990 ανέδειξαν την ανάγκη προηγούμενου χωρικού σχεδιασμού και προστασίας του οικιστικού περιβάλλοντος.

Ακολούθησαν οι Ν. 2300/1995 και Ν. 3044/2002, χωρίς να επιτευχθεί πλήρης λειτουργία. Το νεότερο πλαίσιο διαμορφώθηκε με τον Ν. 4495/2017, τροποποιήθηκε με τον Ν. 4759/2020 και κωδικοποιήθηκε στον Ν. 5306/2026. Η σύγχρονη διαδικασία συνδέεται με την Ψηφιακή Τράπεζα Γης, τους τίτλους μεταφοράς και τις ΖΥΣ μέσω ειδικών μελετών και Προεδρικών Διαταγμάτων.

Τι αλλάζει μετά τη σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου

Πρώτον, σύμφωνα με την κυβερνητική δέσμευση, αποκλείεται η μεταφορά συντελεστή από έναν δήμο σε άλλον. Έτσι περιορίζεται ο κίνδυνος επιβάρυνσης μιας πόλης για δικαιώματα που προέρχονται από άλλη.

Δεύτερον, ενισχύεται ο αποφασιστικός ρόλος των δημοτικών αρχών. Η σύμφωνη γνώμη του Δημοτικού Συμβουλίου θα αποτελεί προϋπόθεση για την οριστικοποίηση των σχετικών ρυθμίσεων.

Τρίτον, παρέχεται δυνατότητα επανεξέτασης των μελετών και πρόσθετου χρόνου διαβούλευσης. Οι εξελίξεις είναι θετικές, αλλά χρειάζονται σαφή νομοθετική και κανονιστική αποτύπωση. Η συναίνεση των δήμων είναι αναγκαία, όχι όμως υποκατάστατο της επιστημονικής τεκμηρίωσης.

Η φέρουσα ικανότητα των πόλεων αποτελεί αντικειμενικό όριο

Η δυνατότητα υποδοχής πρόσθετου συντελεστή δεν προσδιορίζεται αποκλειστικά από διαθέσιμα οικόπεδα ή αριθμητικούς υπολογισμούς οικοδομήσιμων επιφανειών. Η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με την οικιστική πυκνότητα, την κυκλοφοριακή λειτουργία, τη στάθμευση, τα τεχνικά δίκτυα, την αντιπλημμυρική προστασία και τους κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους.

Σε πολλές πυκνοδομημένες περιοχές της Αττικής οι υποδομές παρουσιάζουν ήδη ελλείψεις. Η πρόσθετη δόμηση αυξάνει τις μετακινήσεις, τις ανάγκες στάθμευσης, την κατανάλωση νερού και ενέργειας και την πίεση στους δημόσιους χώρους. Η αύξηση των στεγανών επιφανειών μπορεί επίσης να επιδεινώσει την απορροή ομβρίων και τη θερμική επιβάρυνση.

Η φέρουσα ικανότητα δεν καθορίζεται με πολιτική απόφαση. Απαιτεί μετρήσιμους δείκτες, τεχνικές μελέτες και αξιολόγηση των πραγματικών δυνατοτήτων κάθε περιοχής.

Χαλάνδρι: Χαρακτηριστικό παράδειγμα πολεοδομικής αντίφασης

Στην υπό διαβούλευση μελέτη για το Χαλάνδρι είχε προβλεφθεί δυνητική πρόσθετη δόμηση περίπου 258.000 τ.μ., ιδιαίτερα σημαντική για έναν ήδη αναπτυγμένο αστικό δήμο. Η πόλη αντιμετωπίζει κυκλοφοριακές πιέσεις, ελλείψεις στάθμευσης, προβλήματα διαχείρισης ομβρίων και περιορισμένους ελεύθερους χώρους.

Το 2021 εγκρίθηκε η αναθεώρηση του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΦΕΚ 259/Δ/2021), ύστερα από πολυετή διαδικασία μελετών. Ο σχεδιασμός προέβλεψε μειώσεις συντελεστών δόμησης σε σημαντικό μέρος της πόλης. Πώς είναι δυνατόν, μόλις πέντε χρόνια μετά, να προτείνεται τόσο μεγάλη πρόσθετη οικοδομική χωρητικότητα χωρίς αντίστοιχη αναβάθμιση υποδομών;

Η επανεξέταση δεν πρέπει να περιοριστεί σε αριθμητική μείωση των τετραγωνικών, αλλά να αξιολογήσει τη συμβατότητα με το εγκεκριμένο ΓΠΣ και τις πραγματικές δυνατότητες των υποδομών.

Τι προβλέπει ο νέος Πολεοδομικός Κώδικας

Το άρθρο 128 του Ν. 5306/2026 αφορά τις προϋποθέσεις θεσμοθέτησης των ΖΥΣ. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει την οικιστική πυκνότητα, τον πολεοδομικό κορεσμό, τη φυσιογνωμία, την κυκλοφοριακή επιβάρυνση, την επάρκεια κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων και τη φέρουσα ικανότητα. Πρέπει επίσης να συνεκτιμώνται οι ήδη εκδοθέντες τίτλοι μεταφοράς.

 

Η πρόσθετη δόμηση δεν είναι απλή μαθηματική αύξηση συντελεστών, αλλά απαιτεί ολοκληρωμένη πολεοδομική και περιβαλλοντική αξιολόγηση. Οι νέες κυβερνητικές δεσμεύσεις για αποκλειστική μεταφορά εντός του ίδιου δήμου και σύμφωνη γνώμη των Δημοτικών Συμβουλίων χρειάζονται σαφή θεσμική ενσωμάτωση.

Το οικονομικό πρόβλημα: Πώς θα αποζημιωθούν οι ιδιοκτήτες;

Στη σύσκεψη επισημάνθηκε ότι δεν υπάρχει δυνατότητα πρόσθετης κρατικής χρηματοδότησης των δήμων για αποζημιώσεις και εκκρεμείς απαλλοτριώσεις. Εάν ένας δήμος δεν εφαρμόσει τη μεταφορά συντελεστή, πώς θα εξασφαλιστούν οι πόροι;

Το πρόβλημα αφορά ιδιαίτερα τα ρυμοτομούμενα ακίνητα, όπου οι δεσμεύσεις εμποδίζουν επί χρόνια τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων. Οι ιδιοκτήτες διατηρητέων αντιμετωπίζουν επίσης αυξημένες υποχρεώσεις συντήρησης και περιορισμούς αξιοποίησης.

Η προστασία από την υπερδόμηση δεν πρέπει να οδηγήσει σε νέα αδυναμία αποζημίωσης. Χρειάζονται συμπληρωματικά χρηματοδοτικά εργαλεία και εναλλακτικοί μηχανισμοί αποκατάστασης.

Πέντε αναγκαίες προϋποθέσεις για την επόμενη ημέρα

  1. Πρώτον, πλήρης απογραφή υφιστάμενων τίτλων, επιλέξιμων ακινήτων και πραγματικών αναγκών αποζημίωσης πριν από τον καθορισμό της χωρητικότητας των ΖΥΣ.
  2. Δεύτερον, τεκμηρίωση της φέρουσας ικανότητας με τεχνικά κριτήρια για κυκλοφορία, στάθμευση, δίκτυα, αντιπλημμυρική προστασία και κοινόχρηστους χώρους.
  3. Τρίτον, συμβατότητα των προτεινόμενων αυξήσεων με τα εγκεκριμένα ΓΠΣ, ΤΠΣ και ΕΠΣ και τους περιβαλλοντικούς τους στόχους.
  4. Τέταρτον, ουσιαστική συμμετοχή των δήμων, με θεσμικά κατοχυρωμένη γνώμη, δυνατότητα τροποποιήσεων και επαρκή χρόνο αξιολόγησης.
  5. Πέμπτον, εναλλακτικοί μηχανισμοί αποζημίωσης όπου δεν υπάρχει επαρκής φέρουσα ικανότητα για μεταφορά συντελεστή.

Συμπέρασμα: Από την κυβερνητική δέσμευση στον βιώσιμο σχεδιασμό

Η κυβερνητική απόφαση αποτελεί θετικό βήμα, καθώς αναγνωρίζει τον ρόλο των δήμων και περιορίζει τον κίνδυνο μεταφοράς πολεοδομικών επιβαρύνσεων μεταξύ διαφορετικών περιοχών. Η αποτελεσματικότητα του θεσμού, ωστόσο, θα κριθεί από την εφαρμογή του.

Η ΜΣΔ μπορεί να συμβάλει στην προστασία διατηρητέων, στη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων και στην αποκατάσταση ιδιοκτητών που παραμένουν επί δεκαετίες σε καθεστώς περιορισμών. Δεν μπορεί όμως να αποτελέσει μηχανισμό πρόσθετης, μη βιώσιμης, τσιμεντοποίησης κορεσμένων πόλεων.

Η αποζημίωση των ιδιοκτητών, η προστασία του περιβάλλοντος και η βιώσιμη ανάπτυξη απαιτούν ολοκληρωμένο σχεδιασμό, επαρκείς υποδομές και ρεαλιστικές λύσεις. Δεν μπορούμε να επιλύουμε μια χρόνια πολεοδομική αδικία δημιουργώντας μια νέα, μεγαλύτερη επιβάρυνση στο αστικό περιβάλλον.

Μοιραστείτε το: