Φοιτητική Στέγη στην Ελλάδα: Προκλήσεις, Λύσεις, Συμβουλές. Πλήρης οδηγός.

Του Μάνου Κρανίδη*

*Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, MSc, CEO «KRAMA PROPERTY», www.kramaproperty.com, Ενεργειακός Επιθεωρητής, Δημοτικός Σύμβουλος Χαλανδρίου, Πρόεδρος ΕΝΙΒΟΠΑ, ΔΣ ΠΟΜΙΔΑ.

Μετά την ανακοίνωση των βάσεων και την μεγάλη χαρά για την σπουδαία επιτυχία ζωής της εισόδου σε ένα καλό πανεπιστημιακό ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έρχεται για τους περισσότερους νέους φοιτητές το θέμα της στέγης, ειδικά για αυτούς και αυτές που εισέρχονται σε ιδρύματα εκτός περιοχής της μόνιμης οικίας τους. Αναμφίβολα εδω και πολλά ετη η φοιτητική στέγη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι νέοι που σπουδάζουν σε πανεπιστήμια και ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια, το πρόβλημα έχει ενταθεί, κυρίως λόγω της αύξησης του κόστους ζωής, της έλλειψης διαθέσιμων κατοικιών και της περιορισμένης δυναμικότητας των φοιτητικών εστιών και έλλειψης αποτελεσματικής στεγαστικής μέριμνας από τα πανεπιστήμια και πολιτεία.

Για χιλιάδες φοιτητές που σπουδάζουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, η εύρεση στέγης αποτελεί προτεραιότητα, αλλά και πρόκληση. Τα ενοίκια σε πόλεις όπως η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη, το Ηράκλειο και η Πάτρα έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ η προσφορά σε μικρά διαμερίσματα είναι περιορισμένη. Παράλληλα, η κατάσταση δυσκολεύεται λόγω της ευρείας χρήσης των ακινήτων για βραχυχρόνια μίσθωση μέσω πλατφορμών τύπου Airbnb, με αποτέλεσμα να μειώνεται το απόθεμα κατοικιών προς μακροχρόνια ενοικίαση, ιδίως σε τουριστικές περιοχές κοντά στα πανεπιστήμια. Οι δημόσιες φοιτητικές εστίες δεν επαρκούν για την κάλυψη όλων των αναγκών. Οι θέσεις είναι περιορισμένες και συνήθως καλύπτονται από φοιτητές με χαμηλό οικογενειακό εισόδημα, μετά από συγκεκριμένα κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια. Επιπλέον, πολλές εστίες αντιμετωπίζουν προβλήματα συντήρησης και υποδομών, γεγονός που μειώνει την ποιότητα διαβίωσης. Το Υπουργείο Παιδείας έχει ανακοινώσει κατά καιρούς σχέδια για την ανέγερση νέων φοιτητικών εστιών με τη σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), ωστόσο η πρόοδος είναι εξαιρετικά αργή. Παράλληλα, ορισμένα πανεπιστήμια εξετάζουν συνεργασίες με δήμους και ΜΚΟ για προσωρινές λύσεις. Αναγκαία κρίνεται και η ενίσχυση του φοιτητικού επιδόματος στέγασης, που σήμερα δεν επαρκεί για να καλύψει το κόστος διαβίωσης σε πολλές περιοχές. Σήμερα το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα που μπορεί να λάβει ένας φοιτητής ανέρχεται σε 1500€ ή 2000€ αν συγκατοικεί με άλλους φοιτητές. Συγκεκριμένα, σε περίπτωση συγκατοίκησης, το επίδομα των 2000€ δίνεται ξεχωριστά σε κάθε φοιτητή που πληροί τις προϋποθέσεις.

Πιο αναλυτικά:

• Βασικό ποσό: Το βασικό ποσό του φοιτητικού στεγαστικού επιδόματος ανέρχεται σε 1500€.
• Συγκατοίκηση: Αν ένας φοιτητής συγκατοικεί με άλλους φοιτητές, το επίδομα αυξάνεται στα 2000€ και αυτό το ποσό δίνεται ξεχωριστά σε κάθε φοιτητή που πληροί τις προϋποθέσεις.
• Παράδειγμα: Αν τρεις φοιτητές συγκατοικούν και πληρούν τα κριτήρια, λαμβάνουν συνολικά 6000€ (2000€ ο καθένας).

Ας δούμε επιγραμματικά την τρέχουσα τάση στη Φοιτητική Στέγη.

 Δραματική μείωση διαθεσιμότητας σε ενοίκια έως 500 €

1. Συνολικές αυξήσεις ενοικίων και τιμές ανά περιοχή (αύξηση 70% μεταξύ 2017‑2024). Σήμερα ελάχιστη τιμή μίσθωσης φοιτητικών κατοικιών μικρού εμβαδού από 10€/τμ κατά ελάχιστον
2. Περιφερειακές πόλεις: πιο προσιτές, αλλά ανοδικές τάσεις
3. Κοινωνικο‑οικονομικά δεδομένα που επηρεάζουν αρνητικά. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 71,9 % των νέων ηλικίας 18–34 ετών στην Ελλάδα ζει ακόμη με την οικογένειά του, κατατάσσοντας τη χώρα 2η στην Ε.Ε. σε αυτό το δείκτη. Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην Ε.Ε. όσον αφορά το ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος που δαπανάται για στέγαση (~35,2 %) – μόνο η Λετονία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία είναι κοντά (~47–60 %)
4. Μικρή προσφορά για Εξειδικευμένα καταλύματα φοιτητικής κατοικίας που όμως έχουν μεγαλύτερα μισθώματα αλλά όλες τις ανέσεις.
5. Αύξηση της τάσης συγκατοίκησης που επίσης έχει μεγαλύτερο στεγαστικό επίδομα.

 

Αυτή η κατάσταση της στέγης δημιουργεί επιπτώσεις και Προκλήσεις όπως:

 Πολιτικές επιλογής σχολής: Πολλοί φοιτητές επιλέγουν Πανεπιστήμια κοντά στον τόπο καταγωγής, λόγω αδυναμίας να καλύψουν υψηλά ενοίκια σε Αθήνα/Θεσσαλονίκη

1. Περιορισμένη πρόσβαση στις φοιτητικές εστίες: Μόλις λίγες χιλιάδες θέσεις δημόσιων εστιών καλύπτουν ανάγκες φοιτητών με οικονομικά/κοινωνικά κριτήρια, ενώ παράλληλα τα ακίνητα σε τουριστικά κέντρα έχουν μετατραπεί σε Airbnb.
2. Απουσία συγκροτημένης στεγαστικής πολιτικής: Μοντέλα δημόσιας-ιδιωτικής συνεργασίας (ΣΔΙΤ) υφίστανται, αλλά η υλοποίησή τους είναι αργή και δύσκολη λόγω γραφειοκρατίας και έλλειψης συντονισμού.

 

Συνεπώς μια ολοκληρωμένη πολιτική πρέπει να περιλαμβάνει τις ακόλουθες προτάσεις.

1. Αύξηση κρατικών/πανεπιστημιακών προγραμμάτων ανέγερσης ή βελτίωσης φοιτητικών εστιών.
2. Ενδυνάμωση επιδότησης ενοικίου για φοιτητές με οικονομική ανάγκη.
3. Ρύθμιση βραχυχρόνιων μισθώσεων (Airbnb) σε φοιτητικές ζώνες ώστε να απελευθερωθεί διαθέσιμος χώρος με καλές αποδόσεις.
4. Αξιοποίηση δημοσιών ακινήτων για φοιτητική κοινωνική εστία αφού χιλιάδες δημόσια ακίνητα κάθονται κενά.
5. Συνεργασίες με ιδιώτες επενδυτές με δημόσιο συμφέρον – διασφαλίζοντας προσιτά ενοίκια και συνθήκες.

 

Συμβουλές για φοιτητές για την μίσθωση του ακινήτου

Το κλειδί καλής συμφωνίας είναι η ταχήτητα. Άμεσα μετά την ανάρτηση των βάσεων προτείνεται να ξεκινήσιε η διαδικασία εύρεση στέγης, Αλλά παράλληλα οι νέοι φοιτητές  πρωτίστως πρέπει 1^ον Να αποσαφηνίσουν τις ανάγκες και τις βασικές προδιαγραφές τους όσον αφορά στο ακίνητο προς αναζήτηση, την περιοχή, επιφάνεια, κλπ. 2^ον Να κάνουν μια εις βάθος έρευνα αγοράς και να επισκεφθούν πολλά ακίνητα πριν αποφασίσουν 3^ον. Να διαπραγματευθούν άμεσα και αποφασιστικά όταν εντοπίσουν ένα ακίνητο που τους ταιριάζει 4^ον. Να ελέγξουν καλά και διεξοδικά το ακίνητο πρώτού το παραλάβουν 5^ον.  Να μην κλείσουν ακίνητα προς μίσθωση από φωτογραφίες κλπ χωρίς να το επισκεφθούν και να το ελέγξουν. Επίσης μια τελική συμβουλή, και για τις 2 πλευρές, πάντα να υπογράφουν μισθωτήριο συμβόλαιο και όχι μόνο ανάρτηση γνωστοποίηση στο ΤΑΧΙΣ. Ένα σωστά δομημένο μισθωτήριο συμβολαίου που περιλαμβάνει: 1. Αναλυτική Περιγραφή του Ακινήτου 2. Καταβολή Ενοικίου και Αναπροσαρμογές, Εγγύηση 4. Συντήρηση και Ευθύνες 5. Διάρκεια – Λήξη – Πρόωρη Αποχώρηση 6. Δήλωση στη ΔΟΥ & Φορολογικά.

Συμπερασματικά η φοιτητική στέγη στην Ελλάδα απαιτεί άμεση και ουσιαστική παρέμβαση. Η εξασφάλιση βιώσιμης, αξιοπρεπούς και οικονομικά προσιτής κατοικίας αποτελεί βασικό παράγοντα για την επιτυχία των σπουδών και την ψυχική υγεία των φοιτητών. Η αντιμετώπιση του ζητήματος θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για την Πολιτεία, αλλά και πρόκληση για την κοινωνία συνολικά, ώστε να στηριχθεί η νέα γενιά και η ακαδημαϊκή πρόοδος της χώρας. Απαιτείται ολοκληρωμένη πολιτική στέγης με άμεση συνεργασία με τα πανεπιστημιακά ιδρύματα και με την συνδρομή του μη κερδοσκοπικού και ιδιωτικού τομέα.